แผนที่อาจทำขึ้นได้สองแบบ
ได้ แก่ แผนที่ลายเส้น กับแผนที่รูป
ถ่าย ถ้าเราใช้แผนที่สองแบบนี้ ประกอบกัน
ก็จะสามารถเข้าใจถึงลักษณะ และที่ตั้งของบริเวณที่ต้องการได้
อย่างถูกต้องชัดเจน
แผนที่ลายเส้นนั้นแสดงรายละเอียด
ต่างๆ บนพื้นผิวโลกด้วยเส้น เช่น ตาม
ลักษณะของฝั่งทะเล ของเกาะ ของทิว
เขา และของแม่น้ำ ส่วนแผนที่รูป
ถ่ายนั้น แสดงลักษณะต่าง ๆ ด้วยภาพถ่าย
ทางอากาศ เป็นภาพมองกว้าง ๆ จากที่สูง
อย่างนก ทำขึ้นจากภาพถ่ายจาก เครื่องบินซึ่งถ่ายลงมาตรง
ๆ ตามแนวดิ่ง
การทำแผนที่เป็นเรื่องค่อนข้างยุ่ง
ยาก เนื่องจากโลกของเรามีสัณฐาน
กลม และมีขนาดกว้างใหญ่มาก จึงเป็น
การยากที่จะกำหนดจุดใดจุดหนึ่งหรือ
บริเวณใดบริเวณหนึ่งให้ถูกต้องแน่
นอนลงไปบนแผนที่ซึ่งเป็นกระดาษ แบน
ราบได้ แต่เนื่องจากแผนที่ของแต่
ประเทศเป็นเรื่องสำคัญและจำเป็น ดัง นั้นทุกประเทศจึงต้องจัดทำแผนที่
ประเทศของตนเองขึ้นไว้
ประเทศไทย
เริ่มทำแผนที่ของประเทศ มาตั้งแต่
พ.ศ. 2418 คือ เมื่อประมาณ ร้อยปีมาแล้ว
แผนที่ซึ่งทำขึ้นใน ระยะต้นๆ เป็นแผนที่ลายเส้น
ของ บริเวณถนนเจริญกรุง บริเวณพระบรมมหาราช
วัง และแผนที่บริเวณปากอ่าวไทย เพื่อ
ใช้ในการเดินเรือและใช้เป็นแนวป้องกันทางทะเล
ต่อมา
กรมแผนที่ทหารได้ทำการ สำรวจ และทำแผนที่ภายในประเทศขึ้น
ในบริเวณที่ยังมิได้เคยมีการ
ทำแผนที่มาก่อน และภายหลังได้ใช้
วิธีถ่ายรูปทางอากาศ เพื่อนำมาทำ
แผนที่ได้ทั้งหมดทั่วประเทศ
ในปัจจุบัน
กรมแผนที่ทหาร ได้สำรวจ ทางพื้นดินและสำรวจทางอากาศ
เพื่อทำ แผนที่พื้นดินภายในประเทศขึ้นหลาย
ชนิด และหลายมาตราส่วน ที่สำคัญคือ แผน
ที่มูลฐานมาตราส่วน 1:50,000 ครอบคลุมทั่ว
ประเทศ รวม 830 ระวาง สำหรับใช้ในกิจ
การทหารและการพัฒนาประเทศ
ได้มีหน่วยงานต่าง
ๆ ของรัฐ นำแผน ที่รัฐบาล และรูปถ่ายทางอากาศไปใช้
ในการพัฒนาประเทศอย่างมากมาย ได้
แก่ การเลือกหาแนวทางสร้างถนนสาย
ใหม่ การตัดถนนเข้าหมู่บ้านที่จะ
พัฒนาการสำรวจดินเพื่อใช้ให้เกิดประโยชน์ มากที่สุด
การอนุรักษ์ดินและน้ำ การศึกษาสภาพความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่
ป่าไม้ การแสดงขอบเขตป่า การวางแผน
จัดการป่าไม้ อุทยานแห่งชาติ รวม
ทั้งทำแผนที่แสดงต้นน้ำลำธาร การ
ทำแผนที่ธรณีวิทยาเพื่อนำไปหา
แหล่งแร่แหล่งน้ำ การวางแผนพัฒนาท้อง
ถิ่นทั่วประเทศ การสร้างเขื่อน สร้างโรง
ไฟฟ้าพลังน้ำ การสร้างหมู่บ้านอพยพ
ให้ราษฎร การวางสายไฟฟ้าแรงสูง และสถานีไฟฟ้าย่อย
การวางข่ายโทรศัพท์ทางไกลทั่วประเทศ
นอกจากนั้น
ยังได้นำแผนที่และ รูปถ่ายไปใช้ในการศึกษาวิจัยทาง
ด้านธรณีวิทยา การผังเมือง การสำรวจหา
แหล่งชุมชน ศึกษาวางแผนและพัฒนา
แหล่งท่องเที่ยว ตลอดจนศึกษาวิจัยชุมชน
โบราณอีกด้วย นับได้ว่าแผนที่เป็น
สิ่งสำคัญและมีประโยชน์มาก
ในบรรดาผู้ใช้แผนที่เพื่อการพัฒนา
ประเทศด้านต่างๆ นี้ พระบาทสมเด็จพระ
เจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงเป็น
ผู้ที่ใช้แผนที่มากที่สุด พระ
องค์ได้เสด็จพระราชดำเนินไปยังท้อง
ถิ่นทั่วทุกหนทุกแห่งของประเทศเพื่อ วางโครงการช่วยเหลือราษฎรให้พ้นจาก
ความทุกข์ยาก โครงการที่พระบาทสมเด็จพระ
เจ้าอยู่หัวของเราทรงสนพระทัย
มากที่สุด ได้แก่ การจัดหาแหล่งน้ำ
ให้แก่ราษฎร ในการนี้พระองค์จะ ทรงใช้แผนที่ด้วยทุกครั้งเมื่อจะ
ทรงวางแผนงานแผนที่ซึ่งทรงใช้
เป็นแผนที่ที่ทรงทำขึ้นเองด้วยพระ
หัตถ์ โดยเพิ่มเติมรายละเอียดลงใน
แผนที่ของกรมแผนที่ทหาร
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวของเรา
ทรงเป็นผู้ใช้แผนที่ที่ดีและทรงใช้แผนที่ในการพัฒนาประเทศมากที่สุด
