ความหมายของคำสารานุกรม

สารานุกรม เป็นหนังสือรวมเรื่องราวต่างๆ คำนี้ประกอบด้วยคำ 2 คำ คือ สารและอนุกรม พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๒๕ ให้นิยามของสาร ว่า แก่เนื้อแท้ ส่วนสำคัญ ข้อใหญ่ใจความ ถ้อยคำ คำว่า อนุกรม หมายถึง ลำดับ ระเบียบ ชั้น สองคำนี้รวมกันเข้าโดยวิธีสมาสเป็น คำเดียวคือ สารานุกรม หมายถึงเรื่องราวที่เป็นเนื้อแท้แก่นเป็นสารนำมาเรียบเรียง โดยใช้ถ้อยคำ จัดระเบียบเรื่องแต่ละเรื่องตามลำดับให้อยู่ด้วยกันในหนังสือเล่ม เดียวกัน หรือหลายเล่มแต่เป็นชุดดียวกัน คำนี้ใช้เรียกชื่อหนังสืออ้างอิง หรือหนังสือ อุเทศประเภทหนึ่ง ลักษณะทั่วไปของหนังสือเล่มนี้ คือ อธิบายเรื่องราวต่างๆที่มนุษย์ ได้เรียนรู้ และได้คิดขึ้นตั้งแต่โบราณสมัยจนถึงปัจจุบัน มีทั้งความรู้ที่จัดเป็นวิชาหรือ เป็นศาสตร์และความรู้ทั่วไปที่ควรรู้หรือน่ารู้ผู้จัดทำสารานุกรม จะจัดหมวดหมู่ และลำดับความสำคัญของแต่ละวิชาบ้าง ตามลำดับความสัมพันธ์ของ แต่ละวิชา และสาขาวิชาในกลุ่มวิชานั้นๆบ้างตามลำดับตัวอักษรตัวแรกของคำซึ่งใช้ เรียกชื่อวิชาหรือเรื่องราวนั้นๆบ้าง.....

ความสำคัญของหนังสือสารานุกรม

ความรู้ในวิชาการตลอดจนเรื่องราวข่าวสารข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับปรากฎการณ์ ธรรมชาติ และข้อเท็จจริงต่างๆที่เกิดขึ้นโดยพฤติกรรมของมนุษย์นั้นเป็นสิ่งที่ก่อให้ เกิดพัฒนาการในตัวคนและสังคม วิชาการเป็นทรัพย์สินทางปัญญาของมนุษยชาติ เป็นแหล่งทรัพยากรที่ใช้ไม่หมดสิ้น ยิ่งใช้ก็ยิ่งเพิ่มพูน พัฒนาการของมนุษย์ตั้งแต่ สมัยแรกเริ่มมาจนถึงปัจจุบันได้อาศัยทรัพย์สินทางปัญญาที่บรรพชนสร้างไว้ และ บันทึกไว้ เป็นมรดกตกทอดถึงชนในรุ่นปัจจุบัน หนังสือสารนุกรมเป็นหนังสือซึ่งรวม วิชาความรู้ และเรื่องราวต่างๆที่มนุษย์เรียนรู้และได้คิดสร้างสรรค์ไว้ทั้งหมด จึงนับเป็น คลังทรัพย์สินทางปัญญาที่บริบูรณ์ในตัวเอง เปิดโอกาสให้ผู้ใฝ่รู้สามารถอ่านเพื่อ แสวงหาความรู้ได้ด้วยตนเองได้ทุกเวลาตามความสามารถของตน เหมือนห้องสมุด ขนาดเล็กที่เคลื่อนย้ายได้ตามผู้ที่เป็นเจ้าของ ความรู้ในหนังสือสารานุกรมที่สร้างขึ้น ในแต่ละยุคแต่ละสมัยจะทันสมัยที่สุดสำหรับยุคนั้นๆ .....

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงตระหนักในความสำคัญของหนังสือ สารานุกรมว่าเป็นแหล่งความรู้ที่จำเป็นในการศึกษาแก่คนทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะเด็ก ไทยที่ยังขาดที่เรียนและหนังสือเรียนอญุ่เป็นอันมาก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๖ จึงได้มีพระราช ปรารภเรื่องการจัดทำหนังสือสารานุกรมสำหรับเด็กและเยาวชนขึ้น พระบรมราชาธิบาย เกี่ยวกับสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน พอจะอัญเชิญมากล่าวโดยสรุปดังนี้

๑. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ ต้องเป็น หนังสือที่คนไทยเป็นผู้เขียนขึ้น เพื่อให้คนไทยอ่าน จัดทำโดยทุนของ คนไทย ไม่ใช่ถอดแบบมาจากต่าง ประเทศเสียทั้งหมด คือเพียงแต่รักษาแบบ ที่ฝรั่งทำไว้เป็นตัวอย่างดีอยู่ แล้ว นำมาคิดทำแบบของเราให้เหมาะสมกับคนไทย

๒. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ ต้องเป็น หนังสือประเภทความรู้ทั่วไป มีความ รู้สารพัดอย่าง จะช่วยแก้ปัญหาของความ ขาดแคลนแหล่งความรู้ การขาดแคลน ครู และการขาดแคลนโรงเรียนได้เป็น อย่างดี

๓. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ จะต้อง ให้ความรู้ในวิชาทุกสาขาวิชา และ แต่ละสาขาวิชานั้นมีความสัมพันธ์ ซึ่งกันและกัน

๔. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ จะทำ ขึ้นสำหรับ ๓ ระดับอายุในเล่มเดียวกัน เพื่อให้ผู้อ่านสามารถเข้าใจเรื่องราว ได้ตามระดับอายุคือ

ก) ระดับเด็กเล็ก อายุระหว่าง ๘-๑๑ ปี

ข) ระดับเด็กกลาง อายุระหว่าง ๑๒-๑๔ ปี

ค) ระดับเด็กโต เรียนอยู่ในชั้นมัธยมศึกษา และผู้ใหญ่ผู้สนใจทั่วไป

๕. สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ นี้ต้อง มีเฉพาะหลักวิชาแท้ เฉพาะข้อเท็จ จริง ผู้เขียนจะไม่แสดงความคิดเห็น ของตนเองในเรื่องนั้นๆ

สารานุกรมเล่มอื่นๆ ในประเทศไทย

ความคิดที่จะจัดทำหนังสือรวมวิชาต่างๆเพื่อการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนไทยได้มีมา ประมาณ ๑๒๐ ปีแล้ว คือ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๐ เจ้าพระยาทิพากรวงษ์มหาฏกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) ได้จัดพิมพ์หนังสือรวมความรู้สำหรับเด็กขึ้นเล่มหนึ่ง ให้ชื่อว่า แสดง กิจจานุกิต เขียนเป็นทำนองถาม-ตอบ มีเรื่องความรู้ต่างๆในสมัยนั้นๆ เช่น ดาราศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ศาสนาเปรียบเทียบ ตอนนั้นประเทศไทยเพิ่งมีการพิมพ์ด้วย เครื่องจักร มีโรงพิมพ์อยู่ ๒-๓ โรง เช่น โรงพิมพ์ของคณะผู้เผยแพร่ศาสนาคริสต์ และโรงพิมพ์หลวงในพระบรมมหาราชวัง เท่านั้น หนังสือแสดงกิจจานุกิต ฉบับพิมพ์ครั้งแรกพิมพ์ด้วยวิธีพิมพ์หิน คือสลักตัวอักษรลงบนแผ่นหินอ่อน ใช้หมึกทา แล้วพิมพ์ทีละแผ่น

สารานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน

ราชบัณฑิตยสถานเริ่มจัดทำสารานุกรมฉบับ นี้เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๖ แต่ได้หยุดชะงัก ลง มาฟื้นฟูจัดทำใหม่ เมื่อ พ. ศ. ๒๔๙๗ สารานุกรมฉบับนี้รวมเรื่องทุก เรื่องทั้งที่เป็นสากลและที่เกี่ยวข้อง กับประเทศไทย โดยเรียงลำดับคำตอบ อักษรตัวแรก พิมพ์เผยแพร่ตามลำดับตัว อักษรเป็นเล่มๆไป เพื่อให้สารานุกรม ออกสู่ประชาชนโดยเร็วที่สุด จะมี ฉบับปกอ่อนเป็นเล่มเล็ก มีความยาว ประมาณ ๑๖ หน้า ออกเดือนละ ๒ เล่ม แล้วมีฉบับรวมพิมพ์เป็นเล่มปก แข็ง ฉบับปกแข็งแต่ละเล่มจะมี ดัชนีค้นเรื่องซึ่งเรียกว่า สารบาญคำ และเรื่องอยู่ท้ายเล่ม ในพ.ศ. ๒๕๓๑ ได้ พิมพ์แล้วถึงเล่มที่ ๒๑ หมวดอักษร พ-ภ

สารานุกรมเฉพาะวิชาหรือเฉพาะเรื่อง

สารานุกรมเฉพาะวิชาที่จัดทำขึ้นใน ประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นสารานุกรมเล่มเดียว หรือสองเล่มจบ จัดทำโดยบุคคล หรือ คณะบุคคลผู้เชี่ยวชาญในวิชาหรือ เรื่องนั้นๆ สารานุกรมที่แปลจากภาษาต่าง ประเทศก็มี เช่น สารานุกรมพระบามสมเด็จ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สารานุกรมพระ ยาอนุมานราชธน สารานุกรมวรรณคดี ไทย สารานุกรมการบริหารและสารานุกรม วิทยาศาสตร์ ซึ่งสมาคมวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทย แปลจากฉบับภาษาอังกฤษ

อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน

หนังสือเล่มนี้ แม้จะเรียกชื่อว่า อักขรานุกรม แต่ก็มีลักษณะของสารานุกรมเฉพาะ วิชาคือ รวมเรื่องทุกเรื่องเกี่ยวกับ ภูมศาสตร์ของประเทศไทย มีการจัด เรียงลำดับเรื่องตามลักษณทั่วไปของภูมิศาสตร์ แล้วเรียงลำดับตัวอักษรตัวแรกของคำ แทนเรื่องราวทางภูมิศาสตร์ของประเทศไทย มีดัชนีท้ายเล่มสำหรับค้นเรื่อง เรียก ว่า สารบาญคำ

อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย จะให้ข้อมูลราย ละเอียดที่เกี่ยวข้องและที่ควรทราบ เกือบครบถ้วน เช่น จังหวัด จะบอกว่าอยู่ ในภาคใด อาณาเขตติดต่อจังหวัดใด บ้าง มีเส้นทางคมนาคมจากกรุงเทพมหานคร อย่างไร ลักษณะภูมิประเทศ จำนวน และอาชีพของ พลเมือง ประวัติย่อและตำนานสถานที่ เป็นต้น

สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. ๒๕๒๙

สารานุกรมนี้เป็นสารานุกรมเฉพาะเรื่องวัฒน ธรรมของภาคใต้ของประเทศไทย ดังที่ แจ้งไว้ในชื่อหนังสือ เป็นผลงานทาง วิชาการของสถาบันทักษิฯคดีศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สงขลา และมูลนิธิ ทักษิณคดีศึกษา ได้รับการสนับสนุนทาง การเงินจากมูลนิธิโตโยต้า ประเทศ ญี่ปุ่น มีนักวิชาการที่เป็นผู้เรียบ เรียงเรื่องราวต่างๆรวม ๒๒๑ คน ศาสตราจารย์ สุทธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์ เป็นผู้อำนวยการ โครงการ ผู้จัดทำได้เริ่มงานนี้ ตั้งแต่ พ.ศ.๒๕๒๕ จนถึง พ.ศ.๒๕๒๗ ตี พิมพ์เผยแพร่เสร็จเรียบร้อย เมื่อ พ. ศ.๒๕๒๙ เป็นหนังสือรวม ๑๐ เล่ม เรียงลำดับ คำแทนเรื่องตามตัวอักษรตัวแรก ก- ฮ ตามแบบพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ท้ายเรื่องแต่ละเรื่องจะลงอักษรย่อ ของชื่อผู้เรียบเรียง ชื่อเต็มจะมี บอกไว้ในหน้าคำชี้แจงในเล่ม ที่ ๑

สารานุกรมชุดนี้ มีขอบข่ายเนื้อเรื่อง อย่างกว้างขวาง มีคำซึ่งบอกความเชื่อ ถือ ความคิดเห็นอันเป็นรูปธรรม มี คำซึ่งบอกกล่าวให้ทราบถึงสิ่งของ สถานที่ซึ่งเป็นนามธรรมอันเป็นผล ปรากฏของความคิด มีเรื่องราวเกี่ยว กับบุคคลผู้สร้างสรรค์ผลงานด้านต่างๆ ทั้งในอดีต และปัจจุบัน มีนิยาย นิทาน ตำนาน ซึ่งถูกลืม และกำลังจะถูก ลืม มีลักษณะเด่นชัดของภาคใต้อับ เป็นเอกลักษณ์ของภาคและแต่ละจังหวัด ในขณพฃะเดียวกันมีเรื่องราวที่ชี้ ให้เห็นสายสัมพันธ์กับส่วนอื่นๆของ ประเทศไทยโดยเฉพาะส่วนกลาง