ปัญหาการเกษตรของชาวเขา

ดังได้กล่าวไว้ในตอนต้นแล้วว่า ผู้คนที่อาศัยอยู่ในเขตภูเขาหรือที่สูงที่ เรียกกันว่าชาวเขานั้นมีอาชีพเพาะปลูกพืชไร่บางชนิดและปลูกฝิ่น
ชาวเขารู้จักปลูกฝิ่นกันมาเป็นเวลานานแล้วเข้าใจว่ามีการนำเมล็ดพันธุ์ มาจากประเทศเพื่อนบ้านของไทย ฝิ่นสามารถขึ้นได้ดีในที่สูงทางภาคเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับความสูงตั้งแต่ 1,000 เมตรขึ้นไป แต่ก่อนนี้ชาวเขา รู้จักเพาะปลูกพืชเพียงไม่กี่ชนิด เช่น ข้าว ข้าวโพด ถั่ว และฝ้าย เป็นต้น พืชดังกล่าวนี้ใช้เป็นอาหาร เลี้ยงสัตว์ และใช้ทำเครื่องนุ่งห่ม ส่วนฝิ่นนั้นจะปลูก เพื่อบริโภคและขายเป็นเงินไปซื้ออาหารและของที่จำเป็นต่อการครองชีพเพิ่มเติม

การทำการเกษตรของชาวเขาดังกล่าวนี้จะมีลักษณะเป็นการทำไร่เลื่อนลอย คือ ย้ายที่ไปเรื่อย ๆ หลังจากที่ดินขาดความอุดมสมบูรณ์หรือมีวัชพืชเกิดขึ้นมาก ทำให้มีการทำลายป่าเพื่อการเพาะปลูกกันมากขึ้นทุกปี นอกจากต้นไม้ในป่าจะถูก ตัดฟันและเผาทำลายไปโดยไร้ประโยชน์แล้ว ต้นน้ำลำธารก็ถูกกระทบกระเทือน เป็นอันตรายไปด้วย.....

ลักษณะอาการของที่สูง

ที่สูงของประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตภาคเหนือนั้น นอกจากจะอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลมากแล้ว (700-2,500 เมตร) ยังอยู่ ห่างจากเส้นศูนย์สูตรมากกว่าส่วนอื่นของประเทศอีกด้วย (ละติจูด 18-20 องศาเหนือ) ทำให้มีลักษณะเด่นอยู่อย่างหนึ่งคืออากาศจะหนาวเย็นกว่าในพื้นที่อื่น โดยทั่วไปการที่ให้ความสำคัญแก่ลักษณะอากาศมากกว่าปัจจัยอื่น ๆ ก็เพราะว่า ลักษณะของดิน สภาวะของฝนและเรื่องอื่น ๆ เช่น ลมพายุนั้นเป็นเรื่องที่จะ ป้องกันแก้ไขหรือปรับปรุงได้พอสมควร แต่เรื่องของลักษณะอากาศนั้นยากต่อ การเปลี่ยนแปลง

ที่สูงบางแห่งเช่นที่สถานีเกษตรหลวงอ่างขาง อำเภอฝาง จังหวัด เชียงใหม่ นั้น จะมีอุณหภูมิในฤดูหนาวต่ำกว่าศูนย์องศาเซลเซียสทุกปี และใน บางปีอุณหภูมิอาจลดต่ำถึง -6 องศาเซลเซียสทีเดียว ระยะที่มีอากาศหนาว จนถึงหนาวจัดนั้นจะเริ่มประมาณต้นเดือนพฤศจิกายน และจะหนาวไปจนถึง ปลายเดือนกุมภาพันธ์เป็นอย่างน้อย และถึงแม้จะเป็นฤดูร้อนระหว่างเดือน มีนาคมถึงเดือนพฤษภาคมก็ตาม อากาศในตอนกลางคืนก็จะยังเย็นจนถึงหนาว.....

พืชที่เหมาะสมสำหรับที่สูง

ลักษณะพิเศษของอากาศบนที่สูงนี้ทำให้สามารถปลูกพืชที่ชอบอากาศ หนาวได้เป็นอย่างดีไม่ว่าจะเป็นต้นไม้ที่เป็นประโยชน์ในด้านป่าไม้ ไม้ผล พืช ผัก ไม้ดอก ไม้ประดับ หรือพืชไร่ พืชที่เราไม่เคยปลูกได้มาก่อนก็สามารถ ปลูกได้เป็นการค้า เช่น แอปเปิล สาลี่ ท้อ พลับ พลัม บ๊วย กาแฟอะราบิกา กีวี ราสป์เบอร์รี มะเดื่อฝรั่ง ลินิน ไพรีทรัม ถั่วแดงหลวง เห็ดหอม อะเซเลีย แอลสโตรมีเรีย เป็นต้น ส่วนพืชบางชนิดก็สามารถปลูกได้ดียิ่งขึ้นบนที่สูง เช่น สตรอว์เบอร์รี องุ่น ข้าวสาลี ผักกาดหอมห่อ เซเลอรี เอ็นไดฟ์ กะหล่ำปลีแดง โกโบ มันฝรั่ง ปวยเหล็ง คาร์เนชัน แกลดิโอลัส กุหลาบ เบญจมาศ เยอร์บีรา สแตติส เป็นต้น

มีพืชหลายชนิดที่สามารถปลูกได้ตลอดปีบนที่สูง เช่น ผักต่าง ๆ มันฝรั่ง ไม้ดอกและไม้ประดับ จึงทำให้เกิดอาชีพที่จะปลูก "พืชนอกฤดู" ได้อีกด้วย เช่น ผักและไม้ดอกเมืองหนาวนั้น จะปลูกได้ในพื้นที่ต่ำเฉพาะในฤดูหนาวเท่า นั้น ในฤดูที่ไม่สามารถปลูกได้ในพื้นที่ต่ำจึงเหมาะที่จะปลูกบนที่สูงเพราะจะ ขายได้ราคาดีและไม่มีการแข่งขันมากนัก.....

การเลี้ยงสัตว์และการประมงบนที่สูง

นอกจากการปลูกพืชแล้ว การเลี้ยงสัตว์บนที่สูงก็สามารถทำได้เช่นกัน โดยพยายามใช้ประโยชน์จากความหนาวเย็นของอากาศให้มากที่สุด สัตว์ บางชนิด เช่น แกะและวัวพันธุ์ต่างประเทศจะเจริญเติบโตได้ดีบนที่สูงจึงอาจ เหมาะสำหรับโครงการผสมพันธุ์สัตว์หรือโครงการเลี้ยงวัวพันธุ์ต่างประเทศ การเลี้ยงไหมบนที่สูงก็จะเป็นอีกโครงการหนึ่งที่สำคัญ อากาศเย็นจะช่วยให้ สามารถเลี้ยงไหมพันธุ์แท้และทำการผลิตไข่ไหมลูกผสมได้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้ โครงการประมงน้ำเย็นซึ่งทำบนที่สูงก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจเช่นกัน มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ได้ทำการสำรวจปลาในลำธารต่าง ๆ บนที่สูง และทดลองเลี้ยง ปลาไนทรงเครื่องที่สถานีเกษตรหลวงอ่างขาง เมื่อ พ.ศ. 2525 และใน เวลาเดียวกัน กรมประมงโดยความสนับสนุนของโครงการหลวงก็ได้เริ่ม โครงการประมงน้ำเย็นขึ้นที่บ้านแม้วขุนกลาง ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่ดังกล่าวนี้อยู่ประมาณครึ่งทางของทางไปยอดดอยอินทนนท์ มีความสูงเหนือระดับน้ำทะเลประมาณ 1,300 เมตร กรมประมงได้ทดลอง เลี้ยงปลาหลายชนิดเพื่อศึกษาชนิดของปลาที่มีความเหมาะสมที่จะเลี้ยงในที่ อุณหภูมิต่ำได้ดี ซึ่งต่อมาได้พบว่าปลาที่มีการเจริญเติบโตได้ดี คือ ปลานิล ปลาไน ปลาไนทรงเครื่อง และปลาจีน นอกจากปลาเหล่านี้ แล้วกรม ประมงยังได้ทดลองนำเอาปลาจากต่างประเทศที่ชอบอากาศเย็น เช่น ปลาเทราต์ มาทดลองอีกด้วย.....

ข้อแนะนำในการทำการเกษตรบนที่สูง

การปลูกพืชในที่ซึ่งเป็นภูเขาและหุบเขานี้ควรจะคำนึงถึงแหล่งต้นน้ำ ลำธารเป็นอย่างมาก ควรรักษาและทำนุบำรุงป่าต้นน้ำไว้ให้ดี และในกรณีที่ ป่า ต้นน้ำถูกทำลายไปแล้วก็จะต้องรีบปลูกป่าขึ้นมาทดแทนให้เร็วที่สุดเพื่อ จะทำให้ต้นน้ำลำธารฟื้นตัวขึ้นมาใหม่ และจะสามารถอาศัยใช้น้ำได้ในอนาคต

ในที่ลาดชันมาก ๆ และที่ดินไม่ดี ควรพิจารณาปลูกไม้ป่าหรือไม้ผล บางชนิดที่ทนทาน เช่น บ๊วย ส่วนในที่ซึ่งมีความลาดชันปานกลางถึงลาดชันน้อย ก็จะเหมาะสำหรับไม้ผลและพืชอายุสั้นต่าง ๆ เช่น ผัก ไม้ดอก ไม้ประดับ พืช ไร่ ตลอดจนพืชสมุนไพร

เนื่องจากที่สูงเป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ดังนั้นการทำการเกษตรบนที่ สูงจึงควรทำด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษ การใช้สารเคมีต่าง ๆ เช่น ยา ฆ่าแมลง ปุ๋ยเคมี และยากำจัดวัชพืช นั้น อาจจะปะปนลงไปในลำห้วย ลำธารต่าง ๆ ได้โดยง่ายและสารบางชนิดก็อาจเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่ในน้ำซึ่งจะไหลลงมาสู่พื้นที่ต่ำและลงสู่แม่น้ำในที่สุด ทำให้เกิด ปัญหาตามมาอีกมาก.....

สรุป

"ที่สูง" ของประเทศไทยมีลักษณะเป็นเอกลักษณ์อยู่หลายประการเนื่อง มาจากระดับความสูงละติจูด ลักษณะภูมิประเทศ และปัจจัยที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ เช่น เส้นทางคมนาคม แหล่งน้ำ ความอุดมสมบูรณ์ของดิน และลักษณะอากาศ เฉพาะแห่ง เป็นต้น นับว่าเป็นทรัพยากรที่สำคัญอย่างหนึ่งของประเทศ ในแง่ ของการเกษตรนั้น สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้สมควรที่จะนำมาพิจารณาใช้ให้เกิด ประโยชน์ให้เต็มที่