น้อยหน่า

[ ขยายดูภาพใหยญ่ ]

น้อยหน่า ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ เตียบ (เขมร) น้อยแน่ (ใต้) มะนอแน่ มะแน่ (เหนือ) มะออจ้า มะโอจ่า (เงี้ยว-เหนือ) ลาหนัง (ปัตตานี) หน่อเกล๊าะแซ (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) หมักเข ียบ (ตะวันออกเฉียงเหนือ) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า อันโนนาสควอโมซา ลินเนียส (Annona squamosa Linnaeus) สรรพคุณและวิธีใช้ นำใบน้อยหน่า 7-8 ใบ หรือเมล็ดมาโขลกให้ละเอียดผสมกับน้ำทาบนศีรษะ ทิ้งไว้นาน 1 ชั่วโมง แล้วล้างออกและสระผม สำหรับฆ่าเหาและทำให้ไข่ฝ่อ ควรระวังไม่ให้เข้าตา

บอระเพ็ด

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

บอระเพ็ด ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ เครือเขาฮอ จุ่งจิง (เหนือ) เจตมูลหนาม (หนองคาย ตัวเจตมูลยา เถาหัวด้วน (สระบุรี) หางหนู (อุบลราชธานี สระบุรี) มีชื่อ วิทยาศาสตร์ว่า ติโนสปอราคริสปา (ลินเนียส) มิแอร์ส เอกซ์ ฮูเกอร์ เอฟและทอมสัน (Tinospora crispa (Linnaeus) Miers ex Hooker f. et Thomson) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้เถาหรือต้นสด 2 คืบครึ่ง ตำคั้นเอาน้ำดื่ม หรือต้มกับน้ำ โดยใช้น้ำ 3 ส่วน ต้มเคี่ยวให้เหลือ 1 ส่วน ดื่มก่อนอ าหารวันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น แก้อาการเบื่ออาหาร

บัวบก
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	บัวบก ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ผักแว่น (ใต้) ผักหนอก (เหนือ) ปะหนะเอขาเด๊าะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า เซนเตลลาเอเชียติกา (ลินเนียส เออร์แบน (Centella asiatica (Linnaeus) Urban) สรรพคุณและวิธีใช้ นำต้นและใบบัวบกมาตำให้ละเอียด ใช้พอกบริเวณที่เป็นแผล จะทำให้แผลหายสนิทเป็นเนื้อเดียวกัน< /font>

ตำลึง
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	ตำลึง ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ผักแคบ (เหนือ) แคเด๊าะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า คอกซิเนีย แกรนดิส (ลินเนียส) วอยจด์ (Coccinia grandis (Linnaeus)Voigt) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้ใบสดตำคั้นเอาน้ำทาแก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย

ผักบุ้งทะเล
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	ผักบุ้งทะเล ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ละบูเลาห์ (มลายู-นราธิวาส) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า อิโปโมเอีย เปส-คาปรี (ลินเนียส) สวีต (Ipomoeapescaprae (Linnaeus) Sweet) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้ใบสดโขลกพอกบริเวณที่ถูกพิษแมงกะพรุนไฟ

ฝรั่ง

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

ฝรั่ง ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ จุ่มโป่ (สุราษฎร์ธานี) ชมพู่ (ปัตตานี) มะก้วย (เชียงใหม่) มะก้วยกา มะมั่น (เหนือ) มะกา (แม่ฮ่องสอน) มะจีน (ตาก) ยะมูบเตบันยา (มลายู-นราธิวาส) ยะริง ( ละว้า-เชียงใหม่) ยามู ย่ามู (ใต้) สีดา (นครพนม) มีชื่อทางวิทยาศ าสตร์ว่า ซิดิอุม กัวจะวา ลินเนียส (Psidium guajava Linnaeus) สรรพคุณและวิธีใช้ 1. นำผลผรั่งอ่อนๆ มาฝานเอาแต่เปลือกกับเนื้อ ทิ้งเมล็ดไป ใส่เกลือเล็กน้อยให้พอกร่อยๆ แล้วกินรวมกัน หรือจะใช้ต้มน้ำดื่มก็ได้ สำหรับแก้ท้องร่วง 2. ถ้าไม่มีผลให้ใช้ใบ ประมาณ 10 ถึง 15 ใบ นำมาล้างน้ำให้สะอาด แล้วโขลกให้พอแหลกใส่ลงในน้ำ 1 แก้ว นำไปต้มให้เดือด ใส่เกลือให้< WBR>พอมีรสกร่อย นำน้ำนั้นมาดื่ม ใช้แก้ท้องร่วง

พญายอ

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

พญายอ ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ พญาปล้องดำ (กลาง) ผักมันไก่ ผักลิ้นเขียด (เชียงใหม่) หญ้าปล้องคำ (ลำปาง) พญาปล้องทอง (ทั่วไป โพะโซ่จาง (กะเหรี่ยง-แ ม่ฮ่องสอน) เสลดพังพอนตัวเมีย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่าไคลนาคนทุส นูตันส์ (เบอร์แมน เอฟ) ลินเดา (C linacanthus nutans (Burman f.) Lindau) สรรพคุณและวิธีใช้ 1. นำใบเพสลาดมาตำให้ละเอียด ผสมกับสุรา ใช้พอกบริเวณที่ถูกไฟไหม้ หรือน้ำร้อนลวก 2. นำใบเพสลาดมาขยี้ทาบริเวณที่ถูกแมลงสัตว์กัดต่อย เพื่อลดอาการอักเสบ

ไพล

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

ไพล ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ปูลอย ปูเลย (เหนือ) ว่านไฟ (กลาง) มิ้นสะล่าง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า ซิงจิเบอร์ คัสซูมูนาร์ ร็อกซ์เบิร์ก (Zingiber cas sumunar Roxburgh) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้เหง้าไพลสดหนัก 60 กรัม เกลือเม็ด 7 เม็ด การบูรหนัก 15 กรัม ผสมกัน แล้วตำให้ละเอียด เติมเหล้าโรง 3-4 ช้อนโต๊ะ คลุกเคล้าให้ทั่วแล้วนำมาห่อเป็นลูกประคบ เสร็จแล้วนำมาผิวบนผาละมี หรือกะละมัง ตั้งบนไฟให้ร้อน ประคบบริเวณที่ปว ดเมื่อย 3-4 ครั้ง จะช่วยให้หายเคล็ดขัดยอก หรือนำเง้าไพลสดมาฝนทาบริเวณฟกช้ำบวม หรือเคล็ดขัดยอกก็ได้

ฟ้าทะลายโจร

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

ฟ้าทะลายโจร ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ฟ้าทะลายยากันงู (หายใหญ่) คีปังฮี (จีน) น้ำลายพังพอน (กลาง) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า อันโดรกราฟิส พานิ คูลาตา (เบอร์แมน เอฟ) นีส (Andrographis paniculata (Burman f.) Nees) สรรพคุณและวิธีใช้ นำใบมาผึ่งให้แห้งในร่ม บดเป็นผงละเอียด นำมาผสมกับน้ำผึ้ง ปั้นเป็นยาเม็ดลูกกลอนขนาดเท่าป ลายนิ้วก้อย ผึ่งลมให้แห้ง กินครั้งละ 3-6 เม็ด วันละ 4 ครั้ง หลังอาหารและก่อนนอน สำหรับรักษาอาการเจ็บคอ

มะขามแขก
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	มะขามแขก ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า คัสเซีย อังกุสติโฟเลีย วาห์ล (Cassia angustifolia Vahl) สรรพคุณและวิธีใช้ 1. ใช้ใบแห้ง 1-2 1/2 กำมือ ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาระบาย 2. ใช้ฝักอ่อนแห้ง 4-5 ฝัก หั่นให้เป็นฝอยต้มกับน้ำ 1-2 ถ้วยชา ให้เดือดประมาณ 15 นาที รินเอาแต่ส่วนใสมาดื่มเป็นยาระบาย (การเก็บมะขาม แขก ควรเลือกเก็บฝักที่ขนาดโตเต็มที่ แต่เมล็ดยังอ่อนอยู่ ซึ่งเมื่อใช้มือลูบจะรู้สึกว่าเมล็ดยังไม่เป็นไต)

มะนาว

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

มะนาว ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ โกรยชะม้า (เขมร-สุรินทร์) ปะนอเกลมะนอเกละ มะเน้าด์เล (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ปะโหน่งกลยาน (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี) ส้มมะนาว (ทั่วไป) ลี มานีปีห์ (คาบสมุทรมาเลย์ใต้) หมากฟ้า (ชาน-แม่ฮ่องสอน) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า ซิ ตรุส ออรันติโฟเลีย (คริสต์แมนน์) สวิง (Citrus aurantifolia (Christmann)Swing) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้ผลสดคั้นเอาน้ำมาผสมกับเกลือเล็กน้อย ชงกับน้ำร้อนดื่ม รักษาอาการไอ และขับเสมหะ

มะแว้งเครือ
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	มะแว้งเครือ ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ แขว้งเคีย (ตาก) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า โซลานุม ไตรโลบาตุมลินเนียส (Solanum trilobatum Linnaeus) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้ผลสด 5-10 ผล โขลกให้พอแหลก คั้นเอาแต่น้ำใส่เกลือเล็กน้อยใช้จิบบ่อย ๆ หรือจะใช้ผลสดเคี้ยวแล้วกลืนทั้งน้ำและเนื้อก็ได้ สำหรับระงับอาการไอและขับเสมหะ

มะแว้งต้น
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	มะแว้งต้น ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ มะแคว้ง มะแคว้งขม มะแคว้งดำ (เหนือ) มะแว้ง (กลาง) แว้งคม (สุราษฎร์ธานี สงขลา) สะกั้งแค (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) หมากแฮ้งดง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) มะเขือป่า มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า โซลานุม อินดิกุม ลินเนียส (Solanum indicum Linnaeus) สรรพคุณและวิธีใช้ เช่นเดียวกับสรรพคุณและวิธีใช้ของมะแว้งเครือ

แมงลัก
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	แมงลัก ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ ก้อมก้อขาว (เหนือ) มังลัก (กลาง) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า โอซิมุม บาซิลิกุม ลินเนียส เอฟ ซิตราตุม แบค (Ocimum Basilicum Linnaeus F. citratum Back) สรรพคุณและวิธีใช้ นำเมล็ดมาแช่น้ำใช้พองตัวเต็มที่จนเป็นวุ้น กินแก้ ท้องผูก

เสลดพังพอน
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	เสลดพังพอน ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ พิมพ์เสนต้น (กลาง) เซ็กแซเกี่ยมฮวยเฮี๊ยะ แกโต่งเกียง (จีน) ชองระอา (ตราด) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่าบาร์เลอเรีย ลู ปูลินา ลินด์ลีย์ (Barleria lupulina Lindley) สรรพคุณและวิธีใช้ นำใบมาโขลก เติมน้ำเล็กน้อยพอแฉะ ทาบริเวณที่ถูกแมลงสัตว์กัดต่อยเพื่อลดการอักเสบ

ว่านหางจรเข้

[ ขยายดูภาพใหญ่ ]

ว่านหางจรเข้ ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ หางตะเข้ (กลาง) ว่านไฟไหม้ (เหนือ) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า อะโลเอ บาร์เดนซิส มิลลส์ (Aloe barbadensis Mills) สรรพคุณและวิธีใช้ นำใบมาล้างให้สะอาดโดยเฉพาะตรงรอยตัดต้องล้างยาออกให้หมดปอกเปลือกทางด้านโค้งออก โดยระวัง< WBR>ไม่ให้มือถูกชิ้นวุ้นใช้มีดสับวุ้น และขูดวุ้นออกใส่ถ้วยที่สะอาดไว้ นำน้ำเมือกที่ได้จากวุ้นไปใช้ทารักาแผลเ รื้อรัง แผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ฝ ี และแก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย ใช้วุ้นแปะแผลในปาก หรือแผลที่ริมฝีปากบ่อย ๆ แผลจะหายเร็วขึ้น

หญ้าหนวดแมว
[ ขยายดูภาพใหญ่ ]	หญ้าหนวดแมว ชื่อพื้นเมือง ได้แก่ บางรัก ป่า (ประจวบคีรีขันธ์) อีตู่ดง (เพชรบูรณ์) พยับเมฆ (กรุงเทพฯ) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า ออร์โทไซฟอนอาริส ตาตุส (บลองก์) มิเกล (Orthosiphon aristatus (Blanc) Miquel) สรรพคุณและวิธีใช้ ใช้ทั้งต้นและใบ 1 กอบมือ (ถ้าเป็นใบสดหนักประมาณ 90-120 กรัม ใบแห้งหนักประมาณ 40-50 กรัม) ต้มกับน้ำดื่ม ครั้งละ1 ถ้วยชา (30 มิลลิลิตร) วันละ 3 ครั้งก่อนอาหารเพื่อขับปัสสาวะ