คำว่า หัตถ แปลว่า มือ กรรม แปลว่า การกระทำ หัตถกรรม อ่านว่า หัด-ถะ-กำ แปลว่า การกระทำหรืองานที่ทำด้วยมือ ศิลปหัตถกรรม แปลว่า งานที่ทำด้วยมือ มีความสวยงาม ประณีต และแฝงไว้ด้วยความคิดเฉพาะตัว

ผลิตภัณฑ์หัตถกรรม แปลว่า ชิ้นงานที่จัดทำขึ้นด้วยฝีมือหรือเครื่องมือที่ถืออยู่ในมือ หรือด้วยเครื่องจักรที่ใช้มือหรือเท้าเป็นตัวควบคุมให้เดินหรือหยุด

ผลิตภัณฑ์หัตถกรรม เป็นผลงานที่คนในหมู่บ้านสร้างขึ้นมาเพื่อประโยชน์ในการใช้สอย ตกแต่ง หรือประดับให้เกิดความสวยงาม มีความสำคัญต่อชีวิตและสังคมของชุมชนไทย เพราะผลงานแต่ละชิ้นในภาคต่างๆ ของประเทศ บอกให้เราทราบถึงชีวิต ความเป็นอยู่ ความคิด ความฝัน หรือความฝังใจของคนในหมู่บ้านนั้นๆ เป็นลักษณะเฉพาะตัว

ซึ่งผู้พบเห็นอาจบอกได้ทันทีว่า ทำมาจากหมู่บ้านใด ภาคใด ของประเทศเราเรียกลักษณะเฉพาะตัวรวมกันว่า "เอกลักษณ์" ผลิตภัณฑ์หัตถกรรมจะสะท้อนให้เห็นถึงเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม ฐานะความเป็นอยู่ของคนระดับความเจริญรุ่งเรืองของยุคสมัยนั้นๆ รวมทั้งความคิด และแนวในการดำรงชีวิตของผู้คนในแต่ละยุค แต่ละสมัย

ประเทศไทยมีการผลิตงานศิลปหัตถกรรมมาเป็นเวลาช้านานตั้งแต่สมัยที่ยังไม่มีการบันทึกเรื่องราวด้วยตัวหนังสือ มีหลักฐานที่ได้จากการค้นพบ เช่น เครื่องปั้นดินเผา ที่บริเวณถ้ำผี จังหวัดขอนแก่น ซึ่งถือว่าเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่เก่าแก่ที่สุด คือมีอายุประมาณ 10,000 ปี เป็นต้น แสดงให้เห็นว่า ณ ที่นั่นมีคนอยู่มาแล้วไม่ต่ำกว่าหนึ่งหมื่นปี

ผลิตภัณฑ์ศิลปหัตถกรรมที่ผลิตในประเทศไทย มีอยู่มากมายหลายชนิดด้วยกัน เราทุกคนคงเคยเห็นหรือคุ้นเคยกับสิ่งของเหล่านี้มาแล้วจนไม่รู้สึกสะดุดตา ไม่ว่าจะไปตลาด หรือเดินทางออกจากบ้านไปทำธุระใกล้หรือไกล เรามักจะเห็นผลิตภัณฑ์หัตถกรรมวางหรือแขวนอยู่ทุกหนทุกแห่ง

เช่น กระจาดใส่ขนมขายซึ่งสานด้วยไม้ไผ่ ดอกไม้ประดิษฐ์ซึ่งทำ จากผ้า กระดาษ หรือเศษวัสดุต่างๆ พัดที่สานจากไม้ไผ่หรือใบลาน พวงกุญแจ หรือพวงระย้ารูปต่างๆ ทำจากวัสดุพื้นบ้านซึ่งหาได้ง่ายๆ เช่น แถบชายทะเลก็จะมีเปลือกหอยหรือเศษปะการัง ทางภาคเหนือก็จะมีไม้สำหรับแกะสลัก หรือทางภาคกลางก็จะมีพืชอย่างอื่นที่นำมาประดิษฐ์เป็นของใช้ได้ เช่น หญ้า ไม้ไผ่ ผักตบชวา เป็นต้น