เทคโนโลยีพื้นบ้าน
หลุก
หลุก คือ ระหัดวิดน้ำ ซึ่งใช้วิดน้ำมาใช้ในการเกษตรของคนในภาคเหนือในสมัยโบราณ
ส่วนประกอบ หลุกทำด้วยไม้ไผ่ แกนกลางทำด้วยท่อนไม้แก่นเจาะสลักทำเป็นแกน มีซี่ไม้ไผ่ฝังจากแกนกลางนี้ออกไปรอบตัว ไปหากงล้อวงกลมรอบตัวหลุก เมื่อน้ำไหลมาปะทะแผงไม้ไผ่รอบกงล้อมนี้จะพัดให้กงล้อหลุกหมุนไป แผงไม้ไผ่อันถัด ไปจะถูกน้ำมาปะทะพัดให้หลุกหมุนต่อๆ กันไป ไม่มีที่สิ้นสุด ตรงแผงที่กงล้อหมุนจะมีกระบอกไม้ไผ่ผูกติดไว้ด้วยสำหรับตักน้ำขึ้น มาเทลงในลำราง ซึ่งจะทำด้วยกระบอกไม้ไผ่ด้วยเช่นกัน น้ำไหลไปตามลำรางนี้เข้าสู่เรือกสวนไร่นาต่อไป
อนึ่งตรงหน้าหลุกจะเอาไม้ไผ่ปักเรียงชิดกันเป็นแนว เพื่อกั้นกระแสน้ำให้ไหลลงมาปะทะแผงหลุกมากขึ้น กระแสน้ำ ตอนหน้าหลุกจึงเชี่ยวจัดทำให้หลุกหมุนเร็วขึ้น
ปัจจุบันการทำหลุกใช้วิดน้ำเข้ามาได้ มีการพัฒนาจากการทำด้วยไม้ไผ่เป็นการนำเอาล้อรถจักรยานมาดัดแปลงใช้สำหรับ วิดน้ำเข้าสวนแปลงเล็กๆ และชุมชนในชนบทยังคงนิยมทำหลุกเพื่อวิดน้ำเข้านาอยู่โดยอาศัยน้ำจากเหมืองฝาย
ที่มา อดีตลานนา บุญเสริม สาตราภัย
