จารึก
จารึกที่พบในสุราษฎร์ธานี กรมศิลปากรได้รวบรวมไว้ทั้งหมด 10 ชิ้น แต่ละชิ้นเป็นหลักฐานที่ล้ำค่า
ต่อไปนี้จะกล่าวถึงจารึก ดังกล่าวตามลำดับศักราชในจารึก
จารึก พ.ศ. 1726 เป็นจารึกจากฐานพระพุทธรูปวัดหัวเวียง ไชยา จารึกด้วยอักษรขอมภาษาเขมร
ข้อความในจารึกเป็นเรื่อง เกี่ยวกับกษัตริย์ผู้เป็นหัวหน้าแห่งประเทศครหิ (ไชยา) สั่งให้หล่อพระพุทธรูป
จารึก พ.ศ. 1773 เป็นจารึกบนหลืบประตูสมัยโบราณ พบที่วัดเวียง อำเภอไชยา จารึกด้วย
ภาษาสันสกฤต เนื้อหากล่าวถึงการ สรรเสริญพระราชาแห่งประเทศตามพรลิงค์ คือ พระเจ้าจันทรภานุ
จารึก พ.ศ. 1773-1875 เป็นจารึกจากวัดหัวเวียง อำเภอไชยา ชำรุดมาก ข้อความลบเลือนขาดหาย
ตัวหนังสือเป็นแบบเดียว กับจารึก พ.ศ. 1773
จารึก พ.ศ . 2010 เป็นจารึกสมัยพระบรมไตรโลกนาถ จารึกด้วยภาษาไทย ถ้อยคำที่ใช้มีภาษาล้านนาปน
เนื้อหากล่าว ถึงการสร้างวิหารของเจ้าเมืองพร้อมด้วยผู้อื่น การอาราธนาพระพุทธรูปเข้าสู่พระคูหาแก้ว และฝากวัดตะแวงกับผู้จะมาเสวย
สมบัติในเมืองนี้
จารึกอีกหลักหนึ่งของกรมศิลปกรให้รายละเอียดว่ามาจากวัดจำปา อำเภอไชยา ตัวหนังสือ
เหมือนกับจารึก พ.ศ. 2010 เป็นการคัดย่อมาจากจารึก พ.ศ. 2010 อีกทีหนึ่งนั่นเอง
จารึก พ.ศ. 2319 เป็นจารึกของวัดจำปา อำเภอไชยา จารึกในสมัยกรุงธนบุรี กล่าวถึงอาจารย์
วัดจำปา และพระสงฆ์นำศิลา มาสร้างพระพุทธรูป และเจ้าพระยาไชยากับทายาทรับแห่ไปไว้ในถ้ำ
จารึก พ.ศ. 2372 เป็นจารึกวัดหัววัง อำเภอพุนพิน เนื้อหาสาระกล่าวถึงการที่พระมหากษัตริย์แต่งตั้งให้ข้าหลวงไปราง
วัดนาและการกำหนดให้วัดหัววัง ตำบลน้ำรอบ วัดเขาพระอานนท์ และวัดถ้ำสิงขร เป็นวัดหลวง โดยอุทิศเขตแดนวัดไว้ชัดเจน
จารึก พ.ศ. 2392 เป็นจารึกวัดสมุหนิมิต กล่าวถึงพระยาพระคลัง (ดิส บุนนาค) ปฏิสังขรณ์วัดรอ ซึ่งเป็นวัดร้างและเปลี่ยน
นามวัดเป็นวัดสมุหนิมิต
จารึก พ.ศ. 2464 จารึกเกาะสมุย เป็นจารึกอักษรย่อพระนาม
จารึก พ.ศ. 2493 เป็นจารึกวัดสมุหนิมิต กล่าวถึงการปฏิสังขรณ์วัดสมุหนิมิตของเชื้อสายสกุลบุนนาค
